Kiến thức nền tảng có còn quan trọng?
Nguyễn Trung Dũng
Trải qua một thời gian dài làm việc trong các tổ chức lớn, hàng trăm cuộc phỏng vấn, tôi có cơ hội được tiếp xúc với nhiều engineer ở các công ty lớn. Ngoài việc tuyển dụng, những cuộc trò chuyện đó giúp tôi có được một góc nhìn bao quát về suy nghĩ và thế giới quan của các bạn engineer bên ngoài, tôi học được nhiều về hệ thống họ đang làm. Những lúc vui vui, tôi cũng thường hay chia sẻ về công nghệ và định hướng cho các bạn trẻ đang mơ hồ trên con đường của mình. Trong quá trình đó, có một vài câu hỏi để lại ấn tượng, một trong số đó:
Bạn nghĩ chúng ta có cần học sâu như vậy không? Trong khi thực tế công việc không cần như thế.
Ngày càng nhiều bạn hỏi như thế, và tôi không nghĩ đó là câu hỏi sai. Nó phản ánh đúng bối cảnh hiện nay, khi mà từng có thời kì nhu cầu thị trường cao đến nỗi các bạn chưa có nền tảng technology chỉ cần học lập trình vài tháng là có thể bắt đầu nhận việc được. Vậy lý do gì để chúng ta phải tốn công vào những thứ khô khan như Linux kernel, application internals hay database engines... mà chưa chắc giúp ích nhiều cho công việc?
Thời nay chúng ta có hàng ngàn thứ để học, từ những ngôn ngữ lập trình fancy đến nỗi ai cũng phải nhắc tới như nodeJS, python, hay ai cũng thiết kế những hệ thống lớn triệu request/s với API gateway và microservices, rồi trending nhất là bạn dùng Claude gói pro hay max, làm xong một website tính bằng phút hay giờ? Thế hệ trẻ ngày nay đang có quá nhiều thứ phải học để theo kịp thời đại, chúng ta cảm tưởng nếu chỉ không biết về một buzzword thôi, chúng ta sẽ trở thành người thừa trong chính những cuộc thảo luận sôi nổi của bạn bè.
...
Có bao giờ chúng ta dừng lại và tự hỏi, mọi thứ đang đi quá nhanh, và mình là ai, đứng ở đâu khi cơn sóng AI càn quét mạnh mẽ mọi thứ như bây giờ.
Tôi đã từng có một team Infrastructure rất mạnh, họ là những người đồng đội giỏi nhất tôi từng biết, chỉ cần nhờ giúp, yêu cầu đó sẽ được giải quyết gọn gàng trong vài ngày. Nhưng đó là chuyện cũ. AI cũng như vậy, một người bạn toàn năng có thể làm được gần như mọi thứ với tốc độ ánh sáng, khi tôi còn chưa kịp định hình cái này nên làm như thế nào thì nó đã xong rồi. Nhưng nó vẫn chỉ là "bạn" của tôi, chứ không phải chính "tôi". Và đến khi nó ốm, nó không muốn giúp, nó nói láo (mà không biết đang nói láo), hay nó quyết định charge tôi một mớ rồi mới giúp chứ không vô tư như ngày đầu nữa... Thì khi đó tôi còn lại gì?
Sau rất nhiều cuộc phỏng vấn, những người để lại ấn tượng tốt nhất với tôi không phải là những người có CV đẹp hay liệt kê nhiều công nghệ nhất, mà là những người có thể tư duy và trả lời được những câu hỏi tưởng chừng rất đơn giản:
Tại sao sử dụng Mongo chứ không phải Postgres?
Đối với hệ thống write-intensive, hoặc analytics, Database sẽ được chọn như thế nào, vì sao?
Thiết kế lại hệ thống hiện tại không dùng Kafka?
Mọi người sẽ không cần trả lời đúng hết mọi thứ trong buổi phỏng vấn, điều thực sự tôi muốn nhận được là cách các bạn tư duy khi đối mặt với một vấn đề khó - vì suy cho cùng, đó mới thực sự là những công việc được đòi hỏi ở một kĩ sư! Kiến thức nền tảng chính là để luyện tư duy, bằng cách liên tục đặt câu hỏi về công nghệ đằng sau một buzzword. Nền tảng giúp bạn đối chất đến tận cùng để AI phải nhận là nó vừa nói láo và tìm một phương án đúng đắn hơn. Và cuối cùng, nền tảng giúp bạn định nghĩa được bạn là ai giữa vô vàn các engineer-use-AI ngoài kia.
Đến đây, hẳn các bạn đã có câu trả lời cho câu hỏi ở đầu bài. Công việc là công việc, chúng ta được trả lương cho việc chúng ta (sử dụng AI để) hoàn thành nó, và đôi lúc công việc không cần những kiến thức cao siêu trong buổi phỏng vấn. Nhiệm vụ của chúng ta vẫn là học hỏi hằng ngày cho thời đại mới, hãy nắm bắt công nghệ mới, nhưng đừng quên nền tảng - thứ đã tạo nên những công nghệ đó. Hãy mài dao thật sắc, sẵn sàng cho mọi thay đổi. Và luôn tự hỏi: "Trong một cuộc phỏng vấn khi không có "AI" bên cạnh, bạn là ai?"
